Tarczyca jest gruczołem wydzielającym hormony oddziałujące na cały organizm. Problemy z niedoczynnością tarczycy dotyczy wielu osób. Polega ona na niewystarczającej produkcji hormonów: T3 (trójjodotyroniny) i T4 (tyroksyny) przez tarczycę, aby zaspokoić potrzeby metaboliczne organizmu. Wszystko wtedy zaczyna w nim zwalniać, ponieważ brakuje składowych ,,napędzających’’ wszelkie procesy życiowe. Zarówno stan psychiczny jak i fizyczny na tym cierpi. Odpowiednia podaż składników odżywczych jest podstawą, ponieważ są one cegiełkami budującymi hormony. Często niedoczynność tarczycy towarzyszy chorobie Hashimoto, w której jest ona niszczona z powodu trwającego procesu autoimmunologicznego. W tym przypadku poniższe wskazówki również będą przydatne.

Objawy niedoczynności tarczycy

O dysfunkcyjnej pracy tego narządu mogą świadczyć takie objawy jak:

• przyrost masy ciała
• zmęczenie
• problemy z koncentracją
• obniżony nastrój
• zaparcia
• uczucie zimna
• sucha skóra
• nieregularne miesiączki u kobiet
• osłabienie i ból mięśni
• wypadanie włosów

Jak odżywić tarczycę?

Odpowiednie odżywianie tego gruczołu zaczyna się od makroskładników, stanowiących źródło energii i budulca, po pierwiastki śladowe uczestniczące w syntezie jego hormonów. To wszystko jest ważne, by zaspokoić potrzeby organizmu. Białko można sobie przeliczyć w przybliżeniu 1 g na kg masy ciała dziennie. Dostarczyć go można z chudego mięsa, ryb, jaj, produktów mlecznych i nasion roślin strączkowych. Resztę powinny stanowić węglowodany w postaci złożonej i tłuszcze. Do tych pierwszych należą m.in. pełnoziarniste produkty zbożowe, kasze, brązowy ryż. Zalecanymi tłuszczami są te jedno- i wielonienasycone znajdujące się w oliwie z oliwek i olejach z wiesiołka, lnu, awokado, a także orzechach. Należy dostarczać właściwą ilość kalorii, aby metabolizm i hormony mogły sprawnie działać. Często można spotkać informację, by unikać w diecie warzyw kapustnych (np. kapusty, brukselki, brokułów) z powodu ich właściwości goitrogennych – przeciwtarczycowych. Jednak wnioski z przeglądu badań z 2024 roku brzmią, że warzywa te w zwyczajnie spożywanej ilości i do tego gotowane są bezpieczne dla tarczycy, szczególnie gdy zapewniona jest właściwa podaż jodu.

Witaminy i składniki mineralne niezbędne dla tarczycy

Jod

Z jodu zbudowana jest chociażby trójjodotyronina, która już w nazwie ma to zawarte. Tarczyca potrafi wychwytywać ten pierwiastek dla własnych potrzeb. Oczywistym jest, że bez niego te hormony nie powstaną. Jod znajduje się głównie w rybach i owocach morza, a także w soli jodowanej. Osoby dorosłe powinny codziennie dostarczać 150 μg jodu. Pojawienie się niedoczynności tarczycy i guzków na niej już może sugerować niedobór jodu, a w celu sprawdzenia tego, można oznaczyć jego poziom z moczu w laboratorium.

Selen

Za pomocą selenu możliwe jest powstanie selenoprotein w tarczycy, takich jak peroksydazy glutationowe i dejodynazy jodotyroninowe. Są one potrzebne do prawidłowej pracy tego gruczołu. Jest wymagany do działania enzymu – peroksydazy tarczycowej, by mogła powstać tyroksyna – T4 i trójjodotyronina – T3 z tyreoglobuliny. Ponadto chroni tkanki przed zniszczeniem przez wolne rodniki. W żywności znajduje się w: mięsie, rybach, owocach morza, jajach i orzechach brazylijskich. W metaanalizie wykazano, że suplementacja selenem obniża poziom TSH i przeciwciał anty-TPO u osób z Hashimoto, czyli zmniejsza progres choroby. Stosowane dawki powinny się zawierać w przedziale 100-400 μg/dzień przez określony czas.

Cynk

Cynk także uczestniczy w powstawaniu i metabolizmie hormonów tarczycy. Potrzebny jest do przekształcania T4 w aktywnie działające T3. Ponadto jego deficyty zaburzają działanie receptorów tych hormonów. Bogatym źródłem cynku są: ostrygi, ryby, mięso, rośliny strączkowe, orzechy, produkty pełnoziarniste i mleczne. W metaanalizie Talebi S. i wsp. sprawdzono jak wyglądają poziomy różnych pierwiastków śladowych. Osoby z niedoczynnością tarczycy mają mniejsze stężenia selenu i cynku oraz wyższe poziomy toksycznego ołowiu w porównaniu do osób zdrowych.

Żelazo

Anemia z niedoboru żelaza często powiązana jest z niedoczynnością tarczycy. Wspomniana wcześniej peroksydaza tarczycowa składa się między innymi z żelaza, więc jak widać bez niego hormony tarczycy nie powstaną. Czasem to właśnie wyrównanie gospodarki żelazowej jest wystarczające, aby uregulować pracę tarczycy. Źródłem dobrze przyswajalnego żelaza w diecie są produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak: czerwone mięso, podroby, drób, ryby i jaja.2

Magnez

Oprócz uczestnictwa w produkcji energii, magnez wspomaga wrażliwość tkanek na hormony tarczycy. Do tego wpływa na konwersję hormonów oraz bioaktywność selenu i witaminy D w organizmie. Znajduje się w kakao, orzechach, nasionach, kaszy gryczanej i płatkach owsianych.

Witamina D

Ostatnim opisywanym związkiem, jako wisienka na torcie jest witamina D. Reguluje ona działanie układu odpornościowego, gospodarkę wapniowo-fosforanową i pomaga uszczelnić jelita. Zawiera receptory w całym organizmie, także w tarczycy. O osób z niedoczynnością obserwuje się niższe poziomy tej witaminy w porównaniu do osób zdrowych. W żywności zawarte są jej śladowe ilości, ale powstaje w organizmie dzięki syntezie skórnej. Przez większość roku powinna być suplementowana, aby utrzymać prawidłowy poziom.
Oczywiście reszta związków, czyli witaminy z grupy B biorące udział w produkcji energii, czy witamina A powinny być dostarczone, by tarczyca czuła się odżywiona. Witamina A wspomaga konwersję hormonów i korzystnie wpływa na poziom TSH, którego zwiększone ilości świadczą o niedoczynności omawianego gruczołu.

Wpływ jelit na tarczycę

Jelita zamieszkują dobroczynne bakterie, których jednym z zadań jest wchłanianie witamin i składników mineralnych. Mikrobiota uczestniczy w metabolizmie hormonów tarczycy. Jelita są jednym z miejsc konwersji hormonów tarczycy za pomocą dejodynazy jodotyroninowej. Zaobserwowano u osób z niedoczynnością przerost bakterii w jelicie cienkim i/lub dysbiozę. Z kolei przyjmowanie probiotyków poprawia funkcjonowanie tarczycy i pomaga zmniejszyć zapotrzebowanie na leki stosowane w tym schorzeniu. Z tego powodu mówi się już o połączeniu osi jelito-tarczyca.

Bibliografia:
Gaitonde DY, Rowley KD, Sweeney LB. Hypothyroidism: an update. Am Fam Physician. 2012 Aug 1;86(3):244-51. PMID: 22962987.
Shulhai AM, Rotondo R, Petraroli M, Patianna V, Predieri B, Iughetti L, Esposito S, Street ME. The Role of Nutrition on Thyroid Function. Nutrients. 2024 Jul 31;16(15):2496.
https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroby-tarczycy/niedoczynnosc-tarczycy-rola-zywienia-w-leczeniu/
Galanty A, Grudzińska M, Paździora W, Służały P, Paśko P. Do Brassica Vegetables Affect Thyroid Function?-A Comprehensive Systematic Review. Int J Mol Sci. 2024 Apr 3;25(7):3988.
Mikulska AA, Karaźniewicz-Łada M, Filipowicz D, Ruchała M, Główka FK. Metabolic Characteristics of Hashimoto’s Thyroiditis Patients and the Role of Microelements and Diet in the Disease Management-An Overview. Int J Mol Sci. 2022 Jun 13;23(12):6580.
Talebi S, Ghaedi E, Sadeghi E, Mohammadi H, Hadi A, Clark CCT, Askari G. Trace Element Status and Hypothyroidism: A Systematic Review and Meta-analysis. Biol Trace Elem Res. 2020 Sep;197(1):1-14.
Knezevic J, Starchl C, Tmava Berisha A, Amrein K. Thyroid-Gut-Axis: How Does the Microbiota Influence Thyroid Function? Nutrients. 2020 Jun 12;12(6):1769.