Zarówno witamina D3 jak i kwasy tłuszczowe omega-3 są chyba jednymi z najbardziej pożądanych, a także niedoborowych składników. Stanowią bezcenny duet dla każdego, a szczególnie dla kobiety od której zależy w dużej mierze to, co dostanie od niej dziecko. Odpowiednia podaż tych związków to dobry start dla noworodka, który zaowocuje w przyszłości.

Funkcje witaminy D

Witamina D jako jedyna jest syntetyzowana pod wpływem promieni słonecznych. Znajduje się też w żywności, ale w zbyt małej ilości dla zaspokojenia potrzeb organizmu. Odpowiada za utrzymanie odpowiedniej gospodarki wapniowej i mineralizację kości. Ma właściwości przeciwzapalne i reguluje działanie układu immunologicznego. Ponadto korzystnie wpływa na układ krążenia i metabolizm glukozy. Już sam fakt, że posiada swoje własne receptory w całym organizmie pokazuje jej istotną rolę. Choć witamina ta zawiera w swoim portfolio mnóstwo artykułów naukowych opisujących jej właściwości, to najbardziej zalecane poziomy we krwi jeszcze nie są jednoznacznie ustalone.

Witamina D3 u kobiet w ciąży i karmiących piersią

Organizm kobiety jest tak stworzony, że czuje potrzebę produkcji większego poziomu witaminy D3 podczas ciąży i to nawet dwa razy więcej niż wcześniej. Niskie stężenia tego związku są związane z większym ryzykiem pojawienia się u kobiety:

• stanu przedrzucawkowego
• cukrzycy ciążowej
• cięcia cesarskiego
• przedwczesnego porodu

Z kolei niemowlęta narażone są na:

• niską masę urodzeniową i masę kostną
• zapalenie oskrzelików, astmę, autyzm, cukrzycę typu 1, stwardnienie rozsiane
• pobyt na intensywnej terapii i ogólnie dłuższy czas bycia w szpitalu

Kalcytriol wspomaga gospodarkę glukozowo-insulinową, więc nic dziwnego, że im większe zasoby organizmu tym niższe prawdopodobieństwo cukrzycy ciążowej. Z kolei lepiej pracujące mięśnie dna miednicy zaobserwowano u kobiet z wystarczającym poziomem tego związku we krwi. Dzięki temu poród staje się łatwiejszy. Wartością tą przyjmuje się, że jest >30 ng/ml. Natomiast według metaanaliz, deficyty cholekalcyferolu mogą sprzyjać depresji poporodowej. Oszacowano, że krew pępowinowa przy urodzeniu zawiera 80% wartości matki 25(OH)D, więc im większe zasoby matki tym lepiej będzie wyposażone dziecko. Jednak inaczej ma się sprawa podczas karmienia piersią. Do mleka matki niestety niewielkie ilości kalcytriolu przechodzą, więc tym bardziej w okresie laktacji kobieta musi zadbać o jeszcze większą podaż.

Właściwości kwasów tłuszczowych omega – 3

Kwasy tłuszczowe omega-3 są budulcem błon komórkowych nadając im pożądaną strukturę. Są znane z właściwości przeciwzapalnych, co jest przydatne w wielu schorzeniach. Tłuszcze te są niezbędne dla rozwoju mózgu i wzroku. Chronią układ sercowo-naczyniowy przed różnymi dysfunkcjami, m.in. poprawiają stan śródbłonka. Są potrzebne każdemu, a co dopiero rozwijającemu się organizmowi. Znaleźć je można w owocach morza i tłustych rybach, jednak kobiety w ciąży powinny uważać na zanieczyszczenia jakie mogą mieć niektóre ryby. Bezpieczniej jest wesprzeć się dodatkowo suplementacją. Najbardziej pożądane są: kwas dokozaheksaenowy (DHA) i eikozapentaenowy (EPA), ponieważ źródła roślinne są gorzej przyswajane.

Kwasy tłuszczowe omega-3 u kobiet w ciąży i karmiących piersią

Od matki zależy ile zostanie przekazanych dziecku tych niezbędnych tłuszczy. Trafiają one zarówno do płodu, jak później do mleka spożywanego przez niemowlę. Suplementacja matki EPA i DHA jest związana z lepszymi funkcjami poznawczymi i koordynacją wzrokowo-ruchową malucha. Istnieje wtedy również zmniejszone ryzyko rozwoju alergii u dziecka, gdyż kwasy te są potrzebne do rozwoju układu odpornościowego. Przegląd wielu badań pokazał, że przyjmowanie we właściwej ilości kwasów omega-3 w ciąży redukuje o 11% ryzyko porodu przedwczesnego. Natomiast u kobiet cierpiących na stan przedrzucawkowy obserwuje się niższe poziomy DHA w osoczu, a standardowa suplementacja może zapobiec ciężkiemu przebiegu tego zaburzenia. W dodatku pakiet witaminy D wraz z kwasami omega-3 pomaga uregulować parametry glukozowo-insulinowe u pacjentek z cukrzycą ciążową, a także lipidogram. Czasami u kobiet obserwuje się różne powikłania ciąży, co może wpływać na dysfunkcję transportu zdrowych tłuszczy do łożyska. W takim przypadku może być wskazane zwiększenie ilości przyjmowanego DHA przez matkę. Dzięki swoim korzystnym właściwościom na układ nerwowy i neuroprzekaźniki, tłuszcze te stanowią dobrą prewencję przed depresją poporodową, także już w trakcie ciąży. Poza tym w otyłości, która sama w sobie wiąże się z przewlekłym stanem zapalnym, są cennym czynnikiem zmniejszającym poziom prozapalnych wskaźników.

Jak przyjmować witaminę D i kwasy tłuszczowe omega-3 w ciąży i w okresie laktacji?

Zaleca się dostosowanie dawki przyjmowanej witaminy D do poziomu we krwi. Gdy nie jest on znany, standardem jest suplementacja 2000 IU. Nawet dawki 4000 IU są bezpieczne u kobiet w ciąży, co wykazali Hollis i wsp. Standardowo zaleca się kobiecie w okresie rozrodczym przyjmowanie 250 mg kwasu DHA i EPA. Ciąża zwiększa zapotrzebowanie dodatkowo o 200 mg/d kwasu dokozaheksaenowego. Jednak dawka siegająca nawet 2000 mg DHA jest bezpieczna. To czy będzie to płyn, czy kapsułka z zawartością pożądanych składników zależy już od własnych preferencji. Na pewno należy zwrócić uwagę na źródło pozyskania omawianych tłuszczy i witaminy D3. W przypadku tej ostatniej, wskazane jest naturalne pochodzenie, np. z lanoliny.

Bibliografia:
https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional
Mansur JL, Oliveri B, Giacoia E, Fusaro D, Costanzo PR. Vitamin D: Before, during and after Pregnancy: Effect on Neonates and Children. Nutrients. 2022 May 1;14(9):1900.
Pilz S, Zittermann A, Obeid R, Hahn A, Pludowski P, Trummer C, Lerchbaum E, Pérez-López FR, Karras SN, März W. The Role of Vitamin D in Fertility and during Pregnancy and Lactation: A Review of Clinical Data. Int J Environ Res Public Health. 2018 Oct 12;15(10):2241.
Swanson D, Block R, Mousa SA. Omega-3 fatty acids EPA and DHA: health benefits throughout life. Adv Nutr. 2012 Jan;3(1):1-7.
Cetin I, Carlson SE, Burden C, i wsp.: Clinical Practice Guideline on behalf of Asia Pacific Health Association (Pediatric-Neonatology Branch), Child Health Foundation (Stiftung Kindergesundheit), European Academy of Paediatrics, European Board & College of Obstetrics and Gynaecology, European Foundation for the Care of Newborn Infants, European Society for Paediatric Research, and International Society for Developmental Origins of Health and Disease. Omega-3 fatty acid supply in pregnancy for risk reduction of preterm and early preterm birth. Am J Obstet Gynecol MFM. 2024 Feb;6(2):101251.
Jiang Y, Chen Y, Wei L, Zhang H, Zhang J, Zhou X, Zhu S, Du Y, Su R, Fang C, Ding W, Feng L. DHA supplementation and pregnancy complications. J Transl Med. 2023 Jun 17;21(1):394.
Phang M, Skilton MR. Marine Omega-3 Fatty Acids, Complications of Pregnancy and Maternal Risk Factors for Offspring Cardio-Metabolic Disease. Mar Drugs. 2018 Apr 24;16(5):138.
Zimmer M., Sieroszewski P., Oszukowski P.: Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych. Ginekologia i Perinatologia Praktyczne 2020.