Pod koniec zimy wiele osób zauważa pogorszenie samopoczucia, spadek energii, częstsze infekcje czy nasilenie bólu mięśni i stawów. Objawy te często są niespecyficzne i mogą mieć różne przyczyny, jednak jedną z najczęstszych jest obniżony poziom witaminy D3. W klimacie umiarkowanym synteza skórna tej witaminy przez znaczną część roku jest ograniczona, dlatego wiosną niedobory stwierdza się u dużej części populacji.

Witamina D jest związkiem o działaniu hormonalnym, który rolę w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, funkcjonowaniu układu odpornościowego oraz prawidłowej pracy mięśni. Jej niedobór może prowadzić nie tylko do zaburzeń mineralizacji kości, ale także do szeregu mniej charakterystycznych objawów ogólnych.

Dlaczego poziom witaminy D3 spada po zimie?

Podstawowym źródłem witaminy D3 dla człowieka jest synteza skórna zachodząca pod wpływem promieniowania UVB. W szerokościach geograficznych Europy Środkowej proces ten jest efektywny głównie od późnej wiosny do wczesnej jesieni. W miesiącach jesienno-zimowych zaś kąt padania promieni słonecznych powoduje, że promieniowanie UVB nie dociera w wystarczającej ilości do powierzchni ziemi, co znacząco ogranicza produkcję witaminy D3 w skórze .

Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym niedoborom jest styl życia. Praca w pomieszczeniach, ograniczona aktywność na świeżym powietrzu oraz stosowanie odzieży zakrywającej większość powierzchni ciała zmniejszają ekspozycję na światło słoneczne. Jednocześnie dieta dostarcza zwykle niewielkie ilości tej witaminy, ponieważ jej główne źródła pokarmowe (tłuste ryby morskie, tran czy niektóre produkty wzbogacane) nie są spożywane regularnie w wielu populacjach.

Jakie objawy mogą wskazywać na niedobór?

Objawy niedoboru witaminy D3 są często mało charakterystyczne, dlatego łatwo je przypisać zmęczeniu lub przesileniu wiosennemu. Jednym z częstszych sygnałów jest przewlekłe uczucie zmęczenia i spadek wydolności fizycznej. Witamina D3 wpływa na funkcjonowanie mięśni szkieletowych, a jej niedobór może prowadzić do osłabienia siły mięśniowej i większej podatności na zmęczenie.

Kolejnym objawem mogą być bóle mięśni i stawów. W badaniach klinicznych wykazano, że niski poziom 25-hydroksywitaminy D w surowicy może być związany z występowaniem niespecyficznych bólów mięśniowo-szkieletowych.

Niedobór witaminy D3 może również wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego. Receptory dla tej witaminy obecne są w wielu komórkach układu immunologicznego, a jej odpowiednie stężenie wspiera prawidłową odpowiedź organizmu na infekcje. Dlatego osoby z obniżonym poziomem witaminy D3 częściej zgłaszają zwiększoną podatność na infekcje dróg oddechowych.

W niektórych przypadkach niedobór może również wiązać się z pogorszeniem nastroju. Badania wskazują, że witamina D3 uczestniczy w regulacji funkcjonowania układu nerwowego oraz syntezy neuroprzekaźników. To zaś może tłumaczyć zależność między jej poziomem a samopoczuciem psychicznym.

Czy warto wykonać badanie poziomu witaminy D3?

Najbardziej wiarygodnym sposobem oceny stanu odżywienia witaminą D3 jest oznaczenie stężenia 25-hydroksywitaminy D (25-OH-D) we krwi. Parametr ten odzwierciedla całkowitą ilość witaminy D3 pochodzącej zarówno z syntezy skórnej, jak i z diety czy suplementacji.

Badanie jest szczególnie zalecane u osób należących do grup ryzyka niedoboru. Należą do nich m.in. osoby starsze, osoby z nadwagą i otyłością, osoby rzadko przebywające na słońcu, a także osoby z chorobami przewodu pokarmowego wpływającymi na wchłanianie tłuszczów.

Wynik badania pozwala określić, czy poziom witaminy D3 jest prawidłowy, niewystarczający czy też wskazuje na niedobór. Na tej podstawie można dobrać odpowiednią dawkę suplementacji.

Rola suplementacji witaminy D3

Ze względu na ograniczoną syntezę skórną w miesiącach jesienno-zimowych wiele towarzystw naukowych zaleca suplementację witaminy D3 w populacji ogólnej. W Europie Środkowej suplementacja jest szczególnie istotna od października do kwietnia, kiedy produkcja skórna jest niewystarczająca.

Preparaty zawierające witaminę D3 (cholekalcyferol) stanowią najczęściej stosowaną formę suplementacji. Wybierając produkt warto zwrócić uwagę na jego skład, dawkę oraz jakość surowca. W ofercie producentów suplementów diety dostępne są preparaty o różnych dawkach witaminy D3, które mogą być dopasowane do indywidualnych potrzeb organizmu.

Czy warto sprawdzić poziom witaminy D3 po zimie?

Po zakończeniu okresu zimowego wykonanie badania poziomu witaminy D3 może być dobrym rozwiązaniem, szczególnie u osób odczuwających przewlekłe zmęczenie, bóle mięśni czy częste infekcje. Oznaczenie stężenia 25-OH-D pozwala ocenić rzeczywisty stan odżywienia tą witaminą i umożliwia bardziej świadome podejście do suplementacji.

Witamina D3 odgrywa rolę w wielu procesach fizjologicznych, dlatego utrzymanie jej prawidłowego poziomu jest elementem profilaktyki zdrowotnej. W połączeniu z odpowiednią dietą, aktywnością fizyczną i ekspozycją na światło słoneczne może wspierać prawidłowe funkcjonowanie organizmu przez cały rok.

Bibliografia:
Cashman, K. D., Dowling, K. G., Škrabáková, Z., et al. (2016). Vitamin D deficiency in Europe: pandemic? The American Journal of Clinical Nutrition, 103(4), 1033–1044.
Holick, M. F. (2017). The vitamin D deficiency pandemic: approaches for diagnosis, treatment and prevention. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 102(2), 457–463.
Webb, A. R., Kline, L., & Holick, M. F. (1988). Influence of season and latitude on the cutaneous synthesis of vitamin D3. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 67(2), 373–378.
Calvo, M. S., & Whiting, S. J. (2013). Survey of current vitamin D food fortification practices in the United States and Canada. The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology, 136, 211–213.
Ceglia, L. (2009). Vitamin D and skeletal muscle tissue and function. Molecular Aspects of Medicine, 29(6), 407–414.
Plotnikoff, G. A., & Quigley, J. M. (2003). Prevalence of severe hypovitaminosis D in patients with persistent, nonspecific musculoskeletal pain. Mayo Clinic Proceedings, 78(12), 1463–1470.
Aranow, C. (2011). Vitamin D and the immune system. Journal of Investigative Medicine, 59(6), 881–886.
Anglin, R. E. S., Samaan, Z., Walter, S. D., & McDonald, S. D. (2013). Vitamin D deficiency and depression in adults: systematic review and meta-analysis. The British Journal of Psychiatry, 202(2), 100–107.
Pludowski, P., et al. (2018). Vitamin D supplementation guidelines. Frontiers in Endocrinology, 9, 246.