Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to choroba autoimmunologiczna o podłożu zapalnym. Dolegliwości obejmują głównie stawy, powodując ich obrzęk, ból i sztywność. Dzieje się to przez ich uszkadzanie i rozregulowanie układu immunologicznego. Schorzenie te ma przede wszystkim podłoże genetyczne i środowiskowe, więc na ten drugi czynnik już mamy wpływ. Ważną część w powstaniu i progresie choroby stanowi sposób odżywiania. Poza tym ogólnie przyjęty zdrowy styl życia z umiarkowaną aktywnością fizyczną również ma znaczenie.

Dieta przeciwzapalna

W reumatoidalnym zapaleniu stawów jak sama nazwa wskazuje, obserwuje się zwiększone wytwarzanie wolnych rodników, mogących uszkadzać tkanki. Przez to, rośnie zapotrzebowanie na antyoksydanty. Rozwiązaniem jest dieta, będąca obfitym ich źródłem. Dieta przeciwzapalna pomaga w zmniejszeniu przewlekłego stanu zapalnego organizmu dzięki zawartości różnych bioaktywnych związków. Badania potwierdzają wpływ diety przeciwzapalnej na zmniejszenie bólu stawów. Zalecane produkty w tej diecie obejmują:

• oliwę z oliwek
• tłuste ryby, spożywane najlepiej 1-2 razy w tygodniu
• produkty pełnoziarniste
• rośliny strączkowe
• sezonowe owoce i warzywa, najlepiej do każdego posiłku
• orzechy

Według przeglądu badań przeprowadzonego przez Bäcklund R. i wsp. to właśnie dieta na wzór śródziemnomorskiej wydaje się najbardziej wskazanym rozwiązaniem. Dbanie o właściwą podaż błonnika w diecie pozwala na zmniejszenie aktywności choroby, a jednym z powodów jest korzystny wpływ na mikroflorę jelit i produkcję przeciwzapalnych kwasów tłuszczowych przez bakterie (SCFA). Oprócz oliwy z oliwek warto czasem dodać do sałatek oleje z: wiesiołka, ogórecznika lub z czarnej porzeczki zawierające przeciwzapalny kwas gamma-linolenowy. Do tego obfite stosowanie przypraw takich jak m.in.: imbir, cynamon, czosnek, bazylia, oregano będzie cennym dodatkiem. Do picia można wybierać oprócz wody zieloną herbatę zawierającą przeciwzapalny galusan epigallokatechiny-3 (EGCG).

Składniki niezalecane w diecie

W celu zmniejszenia progresu choroby, zaleca się ograniczenie:

• nadmiaru soli
• tłuszczów trans zawartych m.in. w chipsach, wyrobach cukierniczych
• nadmiaru cukru i produktów go zawierających, np. słodkich napojów
• wysokokalorycznych i wysokoprzetworzonych produktów, np. gotowców
• nadmiaru alkoholu

Do kontrowersyjnych produktów, czyli co do których są wątpliwości należą produkty mleczne i zboża zawierające gluten. Niektóre badania sugerują, że gluten może niekorzystnie pobudzać układ immunologiczny u osób cierpiących na reumatoidalne zapalenie stawów. Niektórzy mogą być na niego bardziej wrażliwi, więc najlepiej obserwować swoją reakcję. W badaniu Guagnano M. i wsp. sprawdzono wpływ stosowania przez 3 miesiące diety bez: mięsa, laktozy (czyli nabiału) i glutenu. Spowodowała ona obniżenie wskaźników świadczących o pobudzonym układzie immunologicznym (m.in. hs-CRP). Ostatnimi produktami, na które warto sprawdzić swoją tolerancję są: pomidory, ziemniaki i bakłażany, które zawierają solaninę mogącą sprzyjać rozszczelnieniu jelit, co nie jest wskazane.

Składniki odżywcze zmniejszające objawy RZS

Najbardziej udowodnionym co do zmniejszenia nasilenia objawów składnikiem są kwasy tłuszczowe omega-3 (szczególnie EPA i DHA). Tłuszcze te mają właściwości przeciwzapalne, a ich przyjmowanie zmniejsza poziom różnych prozapalnych parametrów (np. CRP). To pomaga zmniejszyć ból i sztywność stawów. Niedobór witaminy D wiąże się z szybszym rozwojem choroby. Działa ona regulująco na układ odpornościowy i zmniejsza stan zapalny, który jest związany z RZS. U pacjentów z tym schorzeniem obserwuje się również niższe poziomy cynku. Minerał ten odpowiada za wiele funkcji w organizmie, m.in. wspomaga działanie układu immunologicznego, więc istotne jest zadbanie o jego prawidłową podaż. Witaminy mające właściwości antyoksydacyjne takie jak witamina C, A, E pomogą dodatkowo w walce z wolnymi rodnikami.

Moc ekstraktów roślinnych

Skoro reumatyczne zapalenie stawów powiązane jest ze stanem zapalnym, to konkretne zioła uderzające w ten mechanizm mogą wiele zdziałać. Chociażby imbir, który pojawia się czasem w kuchni, dostać go można też w kapsułkach. Ma zdolność do zmniejszania stanu zapalnego i bólu przez to spowodowanego. Stosowanie imbiru w dawce 1,5 g dziennie przez chorych na RZS obniżyło takie parametry jak: TNF-α i hs-CRP. Kolejną ciekawą rośliną jest Boswellia serrata zawierająca kwas bosweliowy i inne bioaktywne związki. Wpływa ona przeciwzapalnie poprzez działanie na tzw. 5-lipooksygenazę i cyklooksygenazę. Korzyści z ekstraktu z Boswellia można zaobserwować po 4 tygodniach regularnego przyjmowania w dawce co najmniej 100–250 mg na dzień.​​ Analiza skali WOMAC wykazała, że w porównaniu z grupą kontrolną kadzidłowiec łagodzi ból i sztywność oraz poprawia funkcję stawu. Inne substancje wykazujące przeciwreumatyczne właściwości to m.in. kurkumina, resweratrol, kwercetyna, żeń-szeń i bajkalina. Przez różne skutki uboczne spowodowane standardowymi lekami uwaga chorych kieruje się ku naturalnym alternatywom i jak widać mają one potencjał w zmniejszaniu dolegliwości.

Wsparcie flory jelit

To co dzieje się w jelitach wpływa na cały organizm, w tym na stawy. Zmiany w mikroflorze jelit mogą powodować rozszczelnienie jelit co z kolei nasila stan zapalny, który dociera także do stawów. U chorych na RZS zauważono mniejszą różnorodność flory jelitowej i inny skład w porównaniu do osób zdrowych. Im większa różnorodność tym lepszy stan zdrowia i działanie układu immunologicznego, który regulują po części bakterie jelitowe. W jednym z badań Ramini i wsp. wykazano zmniejszenie aktywności choroby i stanu zapalnego dzięki suplementacji probiotyków z szczepami: L. acidophilus, L. casei i B. bifidum. Mikrobiom pełni wiele ważnych funkcji w organizmie, więc zastosowanie dobrego preparatu probiotycznego oprócz uczucia ulgi w objawach RZS, wniesie też inne korzyści.

Bibliografia:
Schönenberger KA, Schüpfer AC, Gloy VL, Hasler P, Stanga Z, Kaegi-Braun N, Reber E. Effect of Anti-Inflammatory Diets on Pain in Rheumatoid Arthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2021 Nov 24;13(12):4221.
Gioia C, Lucchino B, Tarsitano MG, Iannuccelli C, Di Franco M. Dietary Habits and Nutrition in Rheumatoid Arthritis: Can Diet Influence Disease Development and Clinical Manifestations? Nutrients. 2020 May 18;12(5):1456.
Bäcklund R, Drake I, Bergström U, Compagno M, Sonestedt E, Turesson C. Diet and the risk of rheumatoid arthritis – A systematic literature review. Semin Arthritis Rheum. 2023 Feb;58:152118.
England BR, Smith BJ, Baker NA. i wsp.: 2022 American College of Rheumatology Guideline for Exercise, Rehabilitation, Diet, and Additional Integrative Interventions for Rheumatoid Arthritis. Arthritis Rheumatol. 2023 Aug;75(8):1299-1311.
Cutolo M, Nikiphorou E. Nutrition and Diet in Rheumatoid Arthritis. Nutrients. 2022 Feb 19;14(4):888.
Guagnano MT, D’Angelo C, Caniglia D, Di Giovanni P, Celletti E, Sabatini E, Speranza L, Bucci M, Cipollone F, Paganelli R. Improvement of Inflammation and Pain after Three Months’ Exclusion Diet in Rheumatoid Arthritis Patients. Nutrients. 2021 Oct 9;13(10):3535.
Raad T, Griffin A, George ES, Larkin L, Fraser A, Kennedy N, Tierney AC. Dietary Interventions with or without Omega-3 Supplementation for the Management of Rheumatoid Arthritis: A Systematic Review. Nutrients. 2021 Oct 4;13(10):3506.
Ballester P, Cerdá B, Arcusa R, Marhuenda J, Yamedjeu K, Zafrilla P. Effect of Ginger on Inflammatory Diseases. Molecules. 2022 Oct 25;27(21):7223.
Ernst E. Frankincense: systematic review. BMJ. 2008 Dec 17;337:a2813.
Nelson J, Sjöblom H, Gjertsson I, Ulven SM, Lindqvist HM, Bärebring L. Do Interventions with Diet or Dietary Supplements Reduce the Disease Activity Score in Rheumatoid Arthritis? A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. Nutrients. 2020 Sep 29;12(10):2991.