Wysoka temperatura otoczenia stanowi obciążenie dla układu sercowo-naczyniowego. Aby utrzymać prawidłową temperaturę ciała, organizm zwiększa przepływ krwi przez naczynia skórne oraz nasila proces pocenia się. Mechanizmy te umożliwiają oddawanie ciepła, ale jednocześnie zwiększają pracę serca oraz wpływają na gospodarkę wodno-elektrolitową.

Podczas upałów serce musi pracować intensywniej, aby utrzymać odpowiednie ukrwienie tkanek i stabilność ciśnienia tętniczego. U części osób może to prowadzić do większej męczliwości, uczucia osłabienia, kołatania serca czy pogorszenia tolerancji wysiłku fizycznego. Szczególnie wrażliwe pozostają osoby starsze oraz pacjenci z chorobami układu krążenia.

Wysoka temperatura a układ krążenia

Pod wpływem wysokiej temperatury dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych skóry, co ułatwia oddawanie ciepła do otoczenia. Jednocześnie zwiększa się częstość pracy serca oraz objętość krwi przepływającej przez układ krążenia. Przy dużej utracie płynów wraz z potem może dochodzić do zmniejszenia objętości osocza, co dodatkowo obciąża układ sercowo-naczyniowy. W praktyce oznacza to, że organizm musi utrzymać odpowiedni przepływ krwi mimo zmniejszonej ilości płynów krążących w naczyniach. To właśnie dlatego fale upałów wiążą się ze wzrostem liczby hospitalizacji i zgonów związanych z chorobami sercowo-naczyniowymi, szczególnie wśród osób starszych oraz pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością serca czy chorobą wieńcową.

Znaczenie nawodnienia i elektrolitów

Latem znaczenia nabiera prawidłowe nawodnienie i utrzymanie równowagi elektrolitowej. Wraz z potem organizm traci nie tylko wodę, ale również sód, potas i magnez uczestniczące między innymi w przewodnictwie nerwowym oraz pracy mięśnia sercowego.

Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej mogą wpływać na funkcjonowanie układu krążenia, szczególnie u osób obciążonych chorobami serca lub stosujących leki moczopędne. Objawy takie jak osłabienie, zawroty głowy czy kołatanie serca mogą wynikać między innymi z odwodnienia lub zaburzeń elektrolitowych, choć mają charakter nieswoisty i wymagają właściwej oceny klinicznej.

Magnez a praca serca

Magnez bierze udział między innymi w regulacji przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, pracy serca oraz utrzymaniu prawidłowego jego rytmu. W internetowych poradnikach magnez często przedstawiany jest jako uniwersalny sposób na kołatanie serca czy zmęczenie. W rzeczywistości zależność ta jest bardziej złożona. Niedobory magnezu mogą wpływać na funkcjonowanie organizmu, jednak objawy takie jak zaburzenia rytmu serca czy osłabienie wymagają diagnostyki i nie powinny być interpretowane wyłącznie jako efekt „braku magnezu”.

W okresie letnim większe znaczenie może mieć odpowiednia podaż magnezu u osób intensywnie pocących się, aktywnych fizycznie lub stosujących diety o niskiej zawartości składników mineralnych. Podstawowym źródłem magnezu pozostaje jednak dieta oparta na produktach nieprzetworzonych, takich jak orzechy, pestki, pełnoziarniste produkty zbożowe czy kakao.

Kwasy omega-3 i układ sercowo-naczyniowy

Coraz więcej uwagi poświęca się również roli kwasów tłuszczowych omega-3 w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania układu krążenia. Kwasy eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA) uczestniczą między innymi w regulacji procesów zapalnych oraz wpływają na funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Badania wskazują, że odpowiednia podaż długołańcuchowych kwasów omega-3 może wiązać się między innymi z korzystnym wpływem na stężenie triglicerydów oraz wybrane parametry funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego. Nie oznacza to jednak, że suplementacja omega-3 stanowi uniwersalny sposób ochrony serca podczas upałów. Znaczenie ma przede wszystkim długofalowy sposób żywienia. Regularne spożywanie tłustych ryb morskich, orzechów czy nasion może wspierać utrzymanie prawidłowej podaży tych składników w diecie.

Kiedy suplementacja może mieć uzasadnienie?

W większości przypadków podstawą wspierania organizmu podczas upałów pozostają odpowiednie nawodnienie, dobrze zbilansowana dieta oraz ograniczenie ekspozycji na wysoką temperaturę w godzinach największego nasłonecznienia.

Suplementacja magnezu, elektrolitów lub kwasów omega-3 może być rozważana u osób z niedostateczną podażą tych składników w diecie, zwiększoną utratą elektrolitów lub określonymi wskazaniami lekarskimi. Dotyczy to między innymi części osób starszych, pacjentów stosujących leki moczopędne, osób aktywnych fizycznie oraz pacjentów z zaburzeniami sposobu żywienia.

Na rynku dostępne są preparaty łączące składniki wspierające gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu, między innymi magnez oraz elektrolity. Przykładem jest Litoxen Elektrolity. W praktyce suplementacja powinna jednak stanowić uzupełnienie prawidłowej diety i być dostosowana do rzeczywistych potrzeb organizmu, a nie traktowana jako podstawowy sposób ochrony układu sercowo-naczyniowego podczas upałów.

Bibliografia:
Périard, J. D., Eijsvogels, T. M. H., & Daanen, H. A. M. (2021). Exercise under heat stress: Thermoregulation, hydration, performance implications and mitigation strategies. Physiological Reviews, 101(4), 1873–1979.
Bunker, A., Wildenhain, J., Vandenbergh, A., Henschke, N., Rocklöv, J., Hajat, S., & Sauerborn, R. (2016). Effects of air temperature on climate-sensitive mortality and morbidity outcomes in the elderly; A systematic review and meta-analysis of epidemiological evidence. EBioMedicine, 6, 258–268.
Kenny, G. P., & Flouris, A. D. (2014). Heat stress in older individuals and patients with common chronic diseases. CMAJ, 186(14), 1053–1060.
Liu, J., Varghese, B. M., Hansen, A., Zhang, Y., Driscoll, T., Morgan, G., Dear, K., Gourley, M., Capon, A., & Bi, P. (2022). Heat exposure and cardiovascular health outcomes: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Planetary Health, 6(6), e484–e495.
Shirreffs, S. M., & Sawka, M. N. (2011). Fluid and electrolyte needs for training, competition, and recovery. Journal of Sports Sciences, 29(sup1), S39–S46.
Gröber, U., Schmidt, J., & Kisters, K. (2015). Magnesium in prevention and therapy. Nutrients, 7(9), 8199–8226.
Calder, P. C. (2015). Marine omega-3 fatty acids and inflammatory processes: Effects, mechanisms and clinical relevance. Biochimica et Biophysica Acta, 1851(4), 469–484.
Bernasconi, A. A., Wiest, M. M., Lavie, C. J., Milani, R. V., & Laukkanen, J. A. (2021). Effect of omega-3 dosage on cardiovascular outcomes: An updated meta-analysis and meta-regression of interventional trials. Mayo Clinic Proceedings, 96(2), 304–313.
Sawka, M. N., Leon, L. R., Montain, S. J., & Sonna, L. A. (2011). Integrated physiological mechanisms of exercise performance, adaptation, and maladaptation to heat stress. Comprehensive Physiology, 1(4), 1883–1928.