Idealnie, jeśli udaje się wypracować odpowiednie nawyki żywieniowe już przed ciążą. Wtedy mniej prawdopodobne są różne niedobory. To jak odżywiona jest matka bezpośrednio wpływa na rozwój dziecka w jej łonie. W ciąży wzrasta zapotrzebowanie na większość witamin z grupy B, magnez, żelazo, selen, cynk, miedź, jod, mangan, potas. Deficyty składników odżywczych mogą powodować wiele niekorzystnych skutków, w tym: zaburzenia wzrostu, rozwoju funkcji poznawczych i neurologicznych, a także innych układów organizmu. Może to promieniować na wystąpienie chorób w późniejszym wieku. Z tego względu jak ważne to są składniki, powstały odgórne rekomendacje dotyczące suplementacji kobiety w ciąży. Oprócz nich należy samemu rozeznać, za pomocą dodatkowych badań i objawów, z jakim składnikiem możemy mieć problem.
Na jakie niedobory są narażone kobiety w ciąży?
Każdej kobiecie zależy na zdrowiu i prawidłowym rozwoju jej dziecka. Czasem jest to powodem stresu i dodatkowych zmartwień. Uzbrojenie się w wiedzę dotyczącą zapotrzebowania na witaminy i minerały oraz zaleceń co do suplementacji powinno nieco zmniejszyć lęk. Odpowiednie działania na tej podstawie zminimalizują pojawienie się wszelkich powikłań. W badaniu Hansu K. i wsp. zauważono, że im późniejszy czas ciąży tym niższe stężenia są witaminy D, wapnia i magnezu. Z kolei El-Heis S. i wsp. wykazali, że przyjmowanie takich witamin jak: B2, B6, B9, B12 i D przed i w trakcie ciąży, pomaga zapobiec wystąpieniu niedoborów tymi składnikami. Metaanaliza Oh C. i wsp. potwierdza korzystny wpływ suplementacji wieloma składnikami odżywczymi na takie parametry jak: poród przedwczesny czy niska masa urodzeniowa. Z drugiej strony deficyty różnych związków w diecie podczas ciąży to wyższe ryzyko powikłań neurologicznych, m.in.: zmniejszona objętość mózgu, rozszczep kręgosłupa, zaburzeniami neuropsychiatrycznymi i poznawczymi, gorszym wzrokiem i dysfunkcjami ruchu.
Witaminy z grupy B, w tym foliany
Związek między niedostatecznym dostarczeniem folianów, a wadami cewy nerwowej jest dostatecznie znany. Poza tym istnieje wtedy zwiększone ryzyko stanu przedrzucawkowego, przedwczesnego porodu i nieadekwatnej masy ciała noworodka. Odpowiednia podaż witaminy B6 w ciąży odgrywa ważną rolę w rozwoju nerwowym, syntezie neuroprzekaźników płodowych i metabolizmie płodu
istotny pozytywny wpływ na masę urodzeniową. Suplementacja może jednak zmniejszyć nasilenie łagodnych nudności w ciąży w dawce 30–75 mg/d w dawkach podzielonych. Witamina B12 jest kofaktorem w cyklu metylacji, który jest niezbędny do zapewnienia odpowiedniej ilości kwasu foliowego do syntezy kwasu deoksyrybonukleinowego i replikacji komórek. Niedobór witaminy B12 wiąże się z niekorzystnymi wynikami dla matek i noworodków, w tym poronieniami samoistnymi, stanem przedrzucawkowym, niską masą urodzeniową i anomaliami rozwojowymi (szczególnie wadami cewy nerwowej) oraz opóźnioną mielinizacją lub demielinizacją. Nie stwierdzono niekorzystnych skutków dla wyników ciąży związanych z wysokim spożyciem witaminy B12 w postaci suplementów. Cholina jest witaminopodobnym składnikiem odżywczym, który jest niezbędny do syntezy fosfolipidów błony komórkowej i neuroprzekaźników i jest krytyczny dla rozwoju embrionalnego, w szczególności rozwoju mózgu powiązane ze zwiększonym ryzykiem wad cewy nerwowej.
Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, w tym witamina D3
Choć istnieje lęk przed witaminą A w ciąży i związaną z nią wątróbką, jest on nieco przesadzony. Ustalono górny limit 3000 µg retinolu dziennie. Związek ten wzmacnia odporność zarówno matki jak i noworodka oraz jest potrzebny dla jego rozwoju. Niskie stężenia alfa-tokoferolu w osoczu były związane ze zwiększonym ryzykiem SGA, 77 stanu przedrzucawkowego, GDM, Niedokrwistość z niedoboru żelaza. Niedokrwistość, powszechnie spowodowana niedoborem żelaza, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem śmiertelności matek, śmiertelności okołoporodowej i niskiej masy urodzeniowej.
Składniki mineralne
Zaczynając od wapnia, jako że odpowiada on za regulację ciśnienia krwi, jego niedobór w czasie ciąży może powodować nadciśnienie, co niesie za sobą inne konsekwencje m.in. przedwczesny poród. Ponadto wapń odpowiada za mineralizację kości i właściwe spożycie tego minerału jest prewencją obniżenia gęstości kości u matki i zmniejszonego wzrost płodu. Magnez wraz z wapniem musi być w równowadze. Wpływa korzystnie na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, więc zapobiega przedwczesnym skurczom macicy i przedwczesnemu porodowi. W dodatku korzystnie oddziałuje na gospodarkę glukozowo-insulinową, a deficyty tego związku u matki mogą nawet w późniejszym życiu dziecka zwiększać podatność na insulinooporność. Wykazano, że suplementacja magnezem w dawce 300mg dziennie zmniejsza ryzyko wysokiego ciśnienia krwi, a także wystąpienia stanu przedrzucawkowego i niskiej masy urodzeniowej. Należy podkreślić, że badanie poziomu magnezu we krwi nie jest dobrym wyznacznikiem odpowiedniego wysycenia tym pierwiastkiem i niestety ciężko to sprawdzić. Można sugerować się towarzyszącymi objawami i oceną stosowanej diety (w tym ilości w niej orzechów, pestek, pełnoziarnistych produktów i kakao), gdy rozważamy zasadność suplementacji. W szeregu badań na dużą skalę stwierdzono, że zmniejszona funkcja tarczycy u matki i niedobór jodu u matki są powiązane z upośledzonym rozwojem neurologicznym, rozwojem poznawczym, problemami behawioralnymi, umiejętnościami uczenia się i ilorazem inteligencji u dzieci.
Bibliografia:
Oh C, Keats EC, Bhutta ZA. Vitamin and Mineral Supplementation During Pregnancy on Maternal, Birth, Child Health and Development Outcomes in Low- and Middle-Income Countries: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2020 Feb 14;12(2):491.
Godfrey KM, Titcombe P, El-Heis S, Albert BB, Tham EH, Barton SJ, Kenealy T, Chong MF, Nield H, Chong YS, Chan SY, Cutfield WS; NiPPeR Study Group. Maternal B-vitamin and vitamin D status before, during, and after pregnancy and the influence of supplementation preconception and during pregnancy: Prespecified secondary analysis of the NiPPeR double-blind randomized controlled trial. PLoS Med. 2023 Dec 5;20(12):e1004260.
Cortés-Albornoz MC, García-Guáqueta DP, Velez-van-Meerbeke A, Talero-Gutiérrez C. Maternal Nutrition and Neurodevelopment: A Scoping Review. Nutrients. 2021 Oct 8;13(10):3530.
Brown B, Wright C. Safety and efficacy of supplements in pregnancy. Nutr Rev. 2020 Oct 1;78(10):813-826. doi: 10.1093/nutrit/nuz101. Erratum in: Nutr Rev. 2020 Sep 1;78(9):782.
Hansu K, Cikim IG. Vitamin and mineral levels during pregnancy. Rev Assoc Med Bras (1992). 2022 Nov 25;68(12):1705-1708.