Nutrikosmetyki to nazwa składająca się z dwóch słów: nutraceutyki i kosmetyki. Nutraceutyki to termin odnoszący się do składników odżywczych i różnych bioaktywnych związków np. ekstraktów ziołowych mających wiele właściwości zdrowotnych, a nawet leczniczych. Zawarte mogą być w formie suplementów diety lub żywności funkcjonalnej. Natomiast kosmetyki są dobrze znane i stosowane przez każdego do pielęgnacji i dbania o wygląd skóry. Można więc wywnioskować, że nutrikosmetyki do produkty przeznaczone do przyjmowania do wewnątrz, mające na celu poprawę wyglądu, czyli stanu skóry, włosów i paznokci. Kosmetyki same w sobie nie wystarczą, by osiągnąć pełnię potencjału, gdyż nie wszystkie składniki potrafią przeniknąć przez skórę. Z tego powodu rośnie zainteresowanie na temat nutrikosmetyków.
Choć istnieją preparaty wieloskładnikowe i ukierunkowane na ogólne polepszenie wyglądu, można też samemu rozeznać czego może nam brakować. W zależności od problemu i objawów niedoborów, jakie mogą pokazywać się również na skórze, włosach i paznokciach. Warto znaleźć przyczynę np. wypadania lub przedwczesnego siwienia włosów, by skutecznie sobie pomóc. Bez odpowiedniej podaży składników odżywczych, ciężko by powstała mocna macierz paznokcia lub cebulka włosa. W produktach ukierunkowanych na wygląd skóry można spotkać często: witaminę E i C, karotenoidy, witaminy z grupy B, krzem, selen, cynk i składniki zielarskie: rumianek, pokrzywa, skrzyp, ziele wąkroty, kwiat fiołka trójbarwnego oraz olej z nasion ogórecznika.
Zdrowe i upiększające tłuszcze
Jednymi z ważniejszych tłuszczy są te należące do rodziny omega-3. Te wielonienasycone kwasy tłuszczowe zawarte są w tłustych rybach i owocach morza, więc można je pozyskać z diety. Przede wszystkim mają właściwości przeciwzapalne i budują błony komórkowe, co wspomaga wchłanianie różnych składników odżywczych. W kontekście skóry, pomocne są w ochronie przed promieniowaniem UV, zmniejszaniu zapalenia skóry i gojeniu się. W badaniach na osobach przyjmujących kwasy omega-3 PUFA zauważono bardziej odporną skórę na podrażnienia wywołane słońcem oraz zwiększenie ilości tego składnika w skórze. W dodatku sprawdzą się w łagodzeniu nadmiernej suchości skóry. Ze względu na swoje wszechstronne właściwości mogą być stosowane w każdych problemach skórnych, począwszy od trądziku po atopowe zapalenie skóry. Cennymi tłuszczami w kontekście poprawy nawilżenia skóry są także olej lniany, z wiesiołka i ogórecznika, będące źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych.
Elastyczna skóra od wewnątrz za pomocą kolagenu i kwasu hialuronowego
Większość masy skóry stanowi kolagen. Jest to białko, składające się z proliny, hydroksyproliny, glicyny i lizyny, które można dostarczyć wraz z dietą. To kolagen odpowiada za utrzymanie elastyczności i sprężystości skóry, tworząc jej rusztowanie. Starzenie się skóry jest związane z coraz mniejszą ilością kolagenu w skórze z powodu różnych procesów w niej zachodzących. Z tego powodu dodatkowa suplementacja kolagenu ma poparcie w badaniach jako skuteczny nutrikosmetyk odmładzający wygląd skóry. Na podstawie przeglądu badań, Pu S. i wsp. wykazali, że przyjmowanie hydrolizowanego kolagenu znacznie zwiększa nawilżenie i elastyczność skóry. Efekty te można zauważyć po ponad 8 tygodniach systematycznej suplementacji. Dodanie kwasu hialuronowego może wzmocnić nawilżający efekt. Przyjmowanie kwasu hialuronowego również zwiększa elastyczność i nawilżenie skóry, a co za tym idzie, głębokość zmarszczek. Jest to polisacharyd mający zdolność wiązania wody, co wyjaśnia jego właściwości.
Przeciwutleniacze jako podstawa przeciwstarzeniowa
Równowaga między związkami niszczącymi, a ochronnymi powinna panować w organizmie, by zachować młodość na dłużej. Czynnikami niszczącymi w tym przypadku są m.in. promieniowanie UV i zanieczyszczenia środowiskowe. Skóra jest wtedy narażona na nadmiar wolnych rodników, które utleniają lipidy błonowe, co przyspiesza jej starzenie się. Przeciwutleniacze potrafią niwelować te wolne rodniki, dlatego ich odpowiednia podaż jest ważna. Do popularnych antyoksydantów zalicza się: witaminę E i C, selen, koenzym Q10 i polifenole obecne w warzywach i owocach. Selen jest potrzebny do zachowania naszego wewnętrznego przeciwutleniacza – peroksydazy glutationowej, usuwającej szkodliwe związki w organizmie. Witamina C występuje obficie w skórze, chroniąc ją na miejscu, oprócz ogólnoustrojowego wsparcia. Dodatkowo wspomaga syntezę kolagenu w skórze, przeciwdziała powstawaniu przebarwień i uczestniczy w gojeniu się ran. Z kolei witamina E rozpuszcza się w tłuszczach, więc stanowi protekcję lipidów obecnych w błonach przed utlenianiem. Zaobserwowano jej potencjał w atopowym zapaleniu skóry i łuszczycy. Deficyty witaminy E skutkują przedwczesnym starzeniem się skóry, gorszym gojeniem ran i rogowaceniem. Koenzym Q10 także jest lipofilny, a skoro jego poziom spada wraz z wiekiem, to warto go uzupełnić. To niezbędny składnik w procesie pozyskiwania energii w mitochondriach, a ich dodatkowa ochrona przed niszczeniem również ma istotne znaczenie w spowalnianiu starzenia się.
Zmniejszone wypadanie włosów dzięki witaminie D3
Witamina D ma szeroki wpływ na organizm, co odbija się również na wyglądzie. Posiada swoje receptory w całym organizmie. Działa przeciwzapalnie i ma swój udział w regulowaniu różnicowania i namnażania keratynocytów. Wpływa także na wzrost i różnicowania mieszków włosowych. Powiązano niższe poziomy witaminy D we krwi z łysieniem różnego rodzaju, m.in. telogenowego, androgenowego, czy plackowatego.
Cynk i miedź dla pięknej skóry, włosów i paznokci
Cynk bierze udział w podziale komórek, także tych w naskórku (keranocytów). Potrzebny jest do regeneracji skóry i gojenia ran, gdyż wpływa na kilka procesów z tym związanych. Ponadto wspomaga stan bariery naskórkowej i reguluje gospodarkę hormonalną, szczególnie w hiperandrogenizmie powodującym trądzik. Nic dziwnego, że znajduje się w skórze w różnych stężeniach, w zależności od miejsca. Włosy też potrzebują cynku, bo inaczej grozi im wypadanie i pogorszenie jakości łodygi. Paznokcie pokażą niedobór cynku w postaci białych plamek i ich osłabieniu. Miedź wspiera zdolności antyoksydacyjne organizmu, gdyż jest kofaktorem dysmutazy ponadtlenkowej. Odpowiada za prawidłową pigmentację skóry jak i włosów, co może przeciwdziałać siwieniu. Ponadto stymuluje namnażanie fibroblastów, komórek skóry oraz ma swój udział w produkcji kolagenu.
Bibliografia:
Dini I, Laneri S. Nutricosmetics: A brief overview. Phytother Res. 2019 Dec;33(12):3054-3063.
Karkoszka M., Banach K., Beberok A., Piękno w tabletce – wiedza społeczeństwa na temat nutraceutyków. Farm Pol, 2020, 76 (5): 239–249.
Nutrikosmetyki – nowa podgrupa suplementów diety. Kania-Dobrowolska M., Baraniak J., Kujawski R., Post Fitoter 2017; 18(2): 132-138
Januszewski J, Forma A, Zembala J, Flieger M, Tyczyńska M, Dring JC, Dudek I, Świątek K, Baj J. Nutritional Supplements for Skin Health-A Review of What Should Be Chosen and Why. Medicina (Kaunas). 2023 Dec 29;60(1):68.
Pu SY, Huang YL, Pu CM, Kang YN, Hoang KD, Chen KH, Chen C. Effects of Oral Collagen for Skin Anti-Aging: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2023 Apr 26;15(9):2080
Alves A, Sousa E, Kijjoa A, Pinto M. Marine-Derived Compounds with Potential Use as Cosmeceuticals and Nutricosmetics. Molecules. 2020 May 29;25(11):2536.
Saini K, Mysore V. Role of vitamin D in hair loss: A short review. J Cosmet Dermatol. 2021 Nov;20(11):3407-3414.
Podgórska A, Kicman A, Naliwajko S, Wacewicz-Muczyńska M, Niczyporuk M. Zinc, Copper, and Iron in Selected Skin Diseases. Int J Mol Sci. 2024 Mar 29;25(7):3823.