Dna moczanowa jest chorobą zapalną obejmującą stawy, w której występuje nadmiar kwasu moczowego we krwi (hiperurykemia). Spowodowana jest ona nadmiernym wytwarzaniem moczanu lub problemami z jego wydalaniem przez organizm, głównie nerki. Nie pociesza fakt, że podatność na to zaburzenie zawiera się w genach. Jednak nawet na nie mamy wpływ, zmniejszając natężenie reszty czynników ryzyka, w tym chorób takich jak: otyłość, nadciśnienie, insulinooporność i przewlekłej choroby nerek. Na nie z kolei można zadziałać właściwą dietą i stylem życia. Kwas moczowy jest efektem rozpadu puryn, które znajdują się w różnych ilościach w żywności. Z tego względu modyfikacja diety, by zmniejszyć źródło puryn oraz obniżyć stan zapalny jest jednym z istotnych kroków ku poprawie samopoczucia. Tym bardziej, że jelita i zawarta w nich mikroflora również wspomaga wydalanie kwasu moczowego. Dna moczanowa nie należy do przyjemnych schorzeń, gdyż kryształki powstałe z moczanu gromadzą się w okolicy stawów co powoduje ich ból i obrzęk. Choć zmiana diety może być w innym kontekście bolesna, ponieważ trzeba zmienić swoje nawyki na stałe, to korzyści z jej stosowania powinny zachęcić najbardziej opornych. Nagrodą będzie zmniejszenie dolegliwości bólowych.
Zalecenia dietetyczne w dnie moczanowej
Jak już wspomniano, pewne produkty spożywcze zawierają większe ilości puryn nasilających dolegliwości. Natomiast niektóre zwiększają rozpad puryn w organizmie. Należą do nich:
- czerwone mięso, w tym wędliny, konserwy i wywary
- ryby i owoce morza, w tym konserwy
- podroby
- alkohol
- nadmiar cukru, w tym fruktozy
Nadmiar białka zwierzęcego zakwasza mocz i zaburza przetwarzanie kwasu moczowego, więc lepiej skłonić się ku źródłom roślinnym. To, że cukier jest przeciwwskazany nie powinno nikogo dziwić. Jego nadmiar wiąże się ze zwiększonym stężeniem kwasu moczowego, nie wspominając już o innych powikłaniach. Na fruktozę lepiej uważać z powodu zmian w metabolizmie kwasów tłuszczowych, a także zmian mikrobiomu.
Skoro dna moczanowa często towarzyszy innym chorobom, to można się zastanawiać, jakie zalecenia dietetyczne wybrać, gdyż czasami mogą się one wykluczać. Rodzaje diety wpasowujące się zarówno w profilaktykę chorób zwiększających ryzyko dny moczanowej, m.in. nadciśnienie czy otyłość jak i ukierunkowane na schorzenie bezpośrednio, to dieta śródziemnomorska i dieta DASH. Obie z nich opierają się na przewadze różnorodnych warzyw, nieco mniejszej ilości owoców, produktach pełnoziarnistych, nasionach roślin strączkowych, orzechach, pestkach i oliwie z oliwek. W umiarkowanej ilości może być spożywane chude źródło białka, czyli drób, a także jaja. Cenne będą niskotłuszczowe produkty mleczne, które zmniejszają ryzyko choroby. Mimo tego, że rośliny strączkowe zawierają nieco puryn, to nie powodują zaostrzeń choroby. Jedynie w przewlekłej chorobie nerek trzeba bardziej uważać i zmodyfikować zalecenia pod swój stan zdrowia.
Należy pamiętać o odpowiedniej podaży wody, która jest niezbędna do wydalania moczu z kwasem moczowym. Spożywanie regularnych posiłków też jest podstawą, ponieważ głodówki nie są wskazane. Jednak w przypadku otyłości najbardziej poprawi stan zdrowia zmniejszenie nadmiernej masy ciała dzięki diecie redukcyjnej.
Składniki o które warto wzbogacić dietę
Czytając o fruktozie, można przyjąć błędny wniosek aby unikać wszelkich owoców. Dobrą przeciwwagą tego stwierdzenia są wiśnie. Zauważono, że ich spożycie (soku lub owoców) zmniejsza poziom moczanu, a do tego mają one właściwości antyoksydacyjne, również wskazane. Być może zawartość witaminy C w wiśniach też dokłada do tego swoją cegiełkę. Witamina C oprócz tego, że jest przeciwutleniaczem, to wspomaga filtrację nerek, zwiększając wydalanie kwasu moczowego i może rozpuszczać powstałe kryształy. W badaniu Zou Y. i wsp. zauważono, że wyższe spożycie tej witaminy zmniejsza ryzyko pojawienia się dny moczanowej.
Skoro ryby są znacznym źródłem puryn, to z powodu ich ograniczania mogą pojawić się niedobory wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 w nich zawartych. Są to zbyt cenne tłuszcze, by zaniedbać ich podaż. Przede wszystkim mają właściwości przeciwzapalne, a w przypadku dny moczanowej potrafią zmniejszyć częstość zaostrzeń. Można skorzystać z gotowych preparatów, np. w formie kapsułek, by zaspokoić zapotrzebowanie organizmu. Nie należy zapominać o codziennym dostarczeniu witaminy D jako jednej z podstaw. Wpływa ona na wiele funkcji w organizmie, a jej niedobór wiąże się z wyższym poziomem kwasu moczowego, w porównaniu do osób z odpowiednim poziomem witaminy D.
Ciekawostką jest, że spożycie kilku filiżanek kawy wiąże się z ochronnym wpływem przed hiperurykemią. Niekoniecznie chodzi o to by namawiać na rozpoczęcie i/lub częstsze spożycie kawy, ale jest to pozytywna informacja dla tych co ją lubią, a należą do grupy ryzyka hiperurykemii.
Wsparcie flory jelitowej w dnie moczanowej
Jelita, a szczególnie zasiedlające je bakterie uczestniczą w przetwarzaniu puryn i kwasu moczowego. Z tego względu zasługują na osobną uwagę. Wiele czynników związanych z dietą i stylem życia wpływa na skład bakterii w przewodzie pokarmowym. Brak dbałości o nie może spowodować dysbiozę, czyli przewagę niekorzystnych bakterii nad tymi pożytecznymi. Prowadzić to może nawet do dny moczanowej, bo zwiększa się wtedy stan zapalny, różne toksyny mogą przenikać do krwi i zmienia się metabolizm krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Pomocą może okazać się przede wszystkim regularne dostarczanie dobroczynnych bakterii, zarówno z żywności, np. kiszonek lub jogurtu, jak i probiotyków z określonymi dokładnie szczepami.
Bibliografia:
Li R, Yu K, Li C. Dietary factors and risk of gout and hyperuricemia: a meta-analysis and systematic review. Asia Pac J Clin Nutr. 2018;27(6):1344-1356.
Zhang Y, Chen S, Yuan M, Xu Y, Xu H. Gout and Diet: A Comprehensive Review of Mechanisms and Management. Nutrients. 2022 Aug 26;14(17):3525.
Danve A, Sehra ST, Neogi T. Role of diet in hyperuricemia and gout. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2021 Dec;35(4):101723. doi: 10.1016/j.berh.2021.101723. Epub 2021 Nov 19.
Yokose C, McCormick N, Choi HK. The role of diet in hyperuricemia and gout. Curr Opin Rheumatol. 2021 Mar 1;33(2):135-144.
Zou Y, Liu Y, Li S. Association between dietary vitamin C intake and gout among American adults. Front Immunol. 2024 Sep 13;15:1431323.
Charoenngam N, Ponvilawan B, Ungprasert P. Vitamin D insufficiency and deficiency are associated with a higher level of serum uric acid: A systematic review and meta-analysis. Modern rheumatology. 2020;30(2):385-90.
Wang Z, Li Y, Liao W, Huang J, Liu Y, Li Z, Tang J. Gut microbiota remodeling: A promising therapeutic strategy to confront hyperuricemia and gout. Front Cell Infect Microbiol. 2022 Aug 10;12:935723.